هزاره های جغتو به گزارش کمسیون سرحدی افغان انگلیس
بســـم الله الرحمـــن الرحیــــم
هزاره های جغتو
این قبیله نزدیکترین قبایل به غزنی بوده و اکثرا قسمتهای غرب دره غزنی و حوزهء ناوه را در اختیار دارد.منطقه ناوه در اختیار محمد خواجه است.
کوتل کرناله(kotal karnala) در سر راه بین غزنی و هزاره جات به بند امیر، تقسیمات بین بهسود و هزاره های جغتو را تشکیل می دهد.این کوتل در حوزه دریای غزنی قرار دارد. به امتداد راه به غزنی اول از درهء شیمیلتو(Dara shimiltu) می گذریم که جغتو است، بعد از آن کتل شیمیلتو می آید که با گذشتن از آن راه به طرف جنوب شرق پایین می رود و از سوخت که عمدتا جغتو است به باریک او (Barikao) که در اختیار غلزائی های اندری و سادات است، امتداد می یابد.در غرب قریهء باریک او، جوی آئین(jui Ahin) است که جایگاه رهبر جغتو می باشد.در جوی ائین دو رود به هم می پیوندد. از این دو رود شمالی و طویلترین آن سرآب است که به گل کوه و در کوهستانات شوق حوزهء ناور می انجامد، دره آن مربوط به محمد خواجه است گرچه قسمت پایین آن گوشی(Goshi) یا جلگهء مربوط جغتو می باشد.
رود دیگر عبارتند از جرامتو و یا جرمتو است که در سرزمین جغتو می باشد.
بین بازیک او و غزنی مردم آن اولِأ وردک و بعدأ نزدیک شهر، مخلوط تاجیک و هزاره
است. که رود آن به جلگهء غزنی می ریزد.اینها عبارتند از:قیاغ، گل بوری ترگن و ککرک، که همه شان در اختیار هزاره های جغتو است، ولی مردم جلگه و تپه های هموار اندر غلزایی و قزلباش می باشد.
سرزمین جغتو گرچه از غزنی متفع تر و سردتر است با آن هم گندم، جو ،جواری وحبوبات معمول و حتی در بعضی موارد برنج لک تولید می کند مردم باغهای زردآلو و سیب و غیره داشته و مقدار انگور و خربزه نیز تولید می کنند.
گوسفند و بز در بین هزاره های جغتو زیاد نبوده و تعداد زیادی گاو نر و اسب سواری دارند.
در مجموع قبیلهء جغتو فقیر است و اکثر افراد آن به پیشاور و قندهار برای یافتن کار می روند.
از جمله جاهایی که در فوق نام گرفته شده و قبلأ تذکر نیافته چهار قلعه در سوخته است.ولی دفه دار محمد خان (دفه دار محمد اکبر خان) که در نومبر سال 1887 میلادی (حوالی ماه عقرب 1266 هجری شمسی) از آنجا گذشت،اظهار می دارد که مردم آن اندر غلزائی هستند.مؤمند قسمتی دره شیمیلتو است.آودره قسمتی از جریان رود شیمیلتو است، که به طرف شمال جریان داشته و به رود خواد می ریزد.
شش گاو دیگری در شمال کوتل شیر دهان وجود دارد،ولی مثل اینکه شش گاوی که اسلام های جغتو در آن زندگی می کنند،جای دیگر است.تاله بیگم در بالای قری صوف و شاید بلندترین منطقهء رود سریاب است که جغتو ها در آن زندگی می کنند.
در زمان جنگ افغانها، رجب علی خان رهبر هزاره های جغتو بود.این قبیله در جنگی که بین هزلره ها و پشتون ها در منطقهء غزنی صورت گرفت شرکت نمودند.وقتی هزاره های چهاردستهء قرباغ تحت فشار قرار گرفتند و فیضو در قلعه اش در چهارده بیبود{بهبود}در مهاسره قرار گرفت، از جغتو تقاضای کمک نمود.پانصد نفر تحت رهبری محمد شریف خان برادر زاده رهبر جغتو بدانجا فرستاده شدند، اما سفر با عدم موفقییت همراه بوده و شریفخان با تعداد زیادی از هراهانش به قتل رسیدند در فبروری سال 1888 میلادی (حوالی حوت 1267 هجری شمسی)، رجب رجب علی خان هیأت بزرگ هزاره را در دیدار از سر فریدریک
رابرتس در کابل به عهده گرفت.در اپریل همان سال سر دونالد استیوارت(Sir Donald s.) از قندهار جانب غزنی و کابل حرکت کرد. هزاره ها از موجودیت وی استفاده نموده، از کوه ها پایین آمده و تقریبأ تمام منطقه پشتون را که با نزدیک شدن قوای انگلیس ساکنین آنها فرار نموده بودند، ویران کردند. چیزی که زیاد بدرد می خورد این بود که آنان خوار و بار زیادی برای قوای انگلیسها تهیه نمودند. رجب علی خان خدمات مختلفی در دوران جنگ انجام داد و گفته می شود که قبیلهء وی در نتیجهء جانبداری از انگلیسها صدماتی زیادی از دست پشتونها متحمل شده است.
زمانی که رجب علی خا ن وفات نمد پسرش غلام محمد خان بجای پدر نشست و مدت دو سال به رهبری قبیله اش ادامه داد محمد علی خان پسر دوم رجب علی خان به عوض برادرش رهبر قبیله گردید.
چنین معلوم می شود که محمد علی خان یا فوت نمود و یا از قدرت برانداخته شد و رهبر فعلی 1889 میلادی پسر وی غلام حیدر خان است.
جایگاه اصلی این رهبر قلعه گوشه و یا طوری که صوبه دار می نویسد قلعه گوشی است و همچنان چنین به نظر می رسد که به نام چهار گوشه نیز یاد می شود که در بالای جوی آئین قرار دارد که آن هم مربوط به فامیلشان است.
مالیه توسط رهبر قبیله جمع آوری وی گردد که هنوز هم تا اندازه ای روی قبیله اش قدرت و نفوذ دارد.جغتو هم در پیاده و هم در سواره نظام اردو خدمات می کنند. آنان همچنان دونبال کارهایی مانند شتر بانی وغیره می گردند. اآنها در زمستان به قندهار و پیشاور برای کار کردن به حیث کارگر رفته و در بهار بر می گردند.
The End
ختم شد!
